شکانی بڕبڕەی پشت (Spinal Fracture) چییە؟
شکانی بڕبڕەی پشت کاتێک ڕوودەدات کە بڕبڕەیەک یان زیاتر دەشکێن یان دادەماڵرێن لە ئەنجامی بەرکەوتنی زەبرێکی بەهێز، پوکانەوەی ئێسک (Osteoporosis)، ڕووداوی توند، یان پەستانی زۆر لەسەر ئێسکە لاوازەکان. بەپێی توندی شکانەکە، ڕەنگە ببێتە هۆی ئازارێکی زۆر، کەمبوونەوەی جوڵە، وروژانی دەمارەکان، یان ناجێگیری لە بڕبڕەی پشتدا. دوای جێگیربوونی باری تەندروستی، پرۆسەی بوژاندنەوە (إعادة التأهيل) زۆر پێویستە بۆ گەڕاندنەوەی هێز، جوڵە، و سەربەخۆیی فەرمانی.
نیشانەکان
- ئازارێکی تیژ یان توند لە پشتدا، بەتایبەت دوای کەوتن یان ڕووداوەکان
- ئازارێک کە لەگەڵ وەستان، ڕۆیشتن، یان جوڵە زیاد دەکات
- کەمبوونەوەی جوڵەی بڕبڕەی پشت
- تەشەنوجی ماسولکەکان لە دەوروبەری ناوچە زیانپێکەوتووەکە
- زەحمەتی لە چەمانەوە یان هەڵگرتنی قورسایی
- سڕبوون یان مێروولەکردن لە هەندێک حاڵەتدا ئەگەر دەمارەکان کاریگەر بووبن
- دۆخی کوڕی پشت یان قوپانی پشت دوای شکانی پەستانی (Compression Fractures)
هۆکارەکانی شکانی بڕبڕەی پشت
- پێکانە توندەکان (ڕووداوی ئۆتۆمبێل، کەوتن، پێکانە وەرزشییەکان)
- پوکانەوەی ئێسک کە دەبێتە هۆی لاوازبوونی بڕبڕەکان
- گرێی بڕبڕەی پشت کە پێکهاتەی ئێسکەکان لاواز دەکات
- شکانی ماندوێتی (Stress fractures) بەهۆی فشاری بەردەوام لە وەرزشواناندا
- داخورانی پێشکەوتووی بڕبڕەی پشت
دەستنیشانکردن
دەستنیشانکردن لە ڕێگەی پشکنینە وێنەییەکانی وەک تیشکی (X-ray)، یان تیشکی ته‌وه‌ریی (CT scan)، یان (MRI) پشتڕاست دەکرێتەوە. پشکنینی کلینیکی یارمەتی هەڵسەنگاندنی سنوورداریی جوڵە، توندی ئازار، دۆخی جەستە، و فرمانی دەمارەکان دەدات. بەرنامەی بوژاندنەوە دەست پێ ناکات تاوەکو دڵنیایی لە جێگیربوونی بڕبڕەی پشت و ڕەزامەندی پزیشکی پسپۆڕ وەرنەگیرێت.
شێوازی چارەسەر و بوژاندنەوە
لە ناوەندی AwaHope، بوژاندنەوە جەخت دەکاتەوە سەر سووککردنی ئازار، باشترکردنی دۆخی جەستە، گەڕاندنەوەی هێز، و فێرکردنی شێوازی جوڵەی سەلامەت لەکاتێکدا بڕبڕەی پشت پارێزراو بێت لە کاتی چاکبوونەوەدا. بەرنامە چارەسەرییەکان بەپێی جۆری شکانەکە، ئاستی جێگیرییەکەی، و قۆناغی چاکبوونەوەی نەخۆشەکە دادەڕێژرێن.
ڕێگاکانی چارەسەر
١. کۆنترۆڵکردنی ئازار و جوڵەی نەرم
- فێربوونی شێوازی جوڵەی سەلامەت بۆ دوورکەوتنەوە لە فشار خستنە سەر بڕبڕە شکاوەکە
- ڕاهێنانی جوڵەی نەرم لە چوارچێوەی مەودایەکی سەلامەت و پارێزراودا
- ڕاهێنانی هەناسەدان بۆ باشترکردنی فرمانی پەراسوەکان و ناوچەی سنگ
٢. چارەسەری BTL TECAR
یارمەتی کەمکردنەوەی توندی ماسولکەکان، باشترکردنی سوڕی خوێن، و سووککردنی ئازاری شانە نەرمەکانی دەوروبەری شکانەکە دەدات (بە شێوەی ڕاستەوخۆ لەسەر شکانە ناجێگیرەکان بەکارناهێنرێت).
٣. چارەسەری BTL بە شەپۆلی دەنگی (Ultrasound)
بە وریاییەوە بەکاردێت بۆ کەمکردنەوەی وروژانی شانە نەرمەکان و پاڵپشتی چاکبوونەوە لە ناوچەکانی تەنیشت شوێنی شکانەکە.
٤. چارەسەری کارەبایی BTL (Electrotherapy)
سووککردنێکی سەلامەت بۆ ئازار دابین دەکات و تەشەنوجی ماسولکەکان کەمدەکاتەوە بەبێ فشار خستنە سەر شوێنی شکانەکە.
٥. ڕاستکردنەوەی دۆخی جەستە و ڕاهێنانی پاڵپشتی بڕبڕەی پشت
- ڕاهێنان لەسەر دوورکەوتنەوە لەو دۆخانەی قورسایی سەر بڕبڕەی پشت زیاد دەکەن
- ڕاهێنانی هۆشیاری دۆخی جەستە بۆ پاراستنی بڕبڕەکان لە کاتی چاکبوونەوەدا
- هۆشیارکردنەوە دەربارەی دانیشتن، وەستان، و گواستنەوە بە شێوەیەکی سەلامەت
٦. بەرنامەی بەهێزکردنی پلەبەندی
دوای دڵنیابوونەوە لە سەلامەتی، بەهێزکردن جەخت دەکاتەوە سەر:
- ماسولکە قووڵە جێگیرکەرەکانی ناوەند (Core)
- بەهێزکردنی ماسولکە ڕاکێشەرەکانی پشت بۆ باشترکردنی دۆخی جەستە
- بەهێزکردنی ماسولکەکانی حەوز و سمت بۆ کەمکردنەوەی باری سەر کەمەر
- هەنگاونانی سەلامەت بەرەو ڕاهێنانی فەرمانی
٧. ڕاهێنانی جوڵە و نەرمی
- ڕاهێنانی جوڵەی نەرم بۆ بڕبڕەکانی سنگ و کەمەر لە چوارچێوەی سنوورە سەلامەتەکاندا
- ڕاکێشانی ماسولکە توندەکان کە فشار لەسەر بڕبڕەی پشت زیاد دەکەن
- تەکنیکەکانی هەناسەدان و جوڵاندنی پەراسوەکان
٨. دووبارە ڕاهێنانەوەی ڕۆیشتن و هاوسەنگی
- باشترکردنی متمانە لە کاتی ڕۆیشتندا و زیادکردنی توانای بەرگەگرتن
- ڕاستکردنەوەی شێوازە قەرەبووکەرەوەکانی جوڵە
- ڕاهێنانی هاوسەنگی بۆ کەمکردنەوەی مەترسی کەوتن لە داهاتوودا
٩. چارەسەری بە گەرمی و ساردی
- ساردی بۆ کەمکردنەوەی هەوکردن لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا
- گەرمی لە قۆناغەکانی دواتردا بۆ خاوکردنەوەی ماسولکەکانی دەوروبەری شکانەکە
چاکبوونەوە و چاوەڕوانییەکان
ماوەی چاکبوونەوە بەستراوەتەوە بە جۆر و توندی شکانەکە. لەگەڵ چارەسەری سروشتی ئاراستەکراو، زۆربەی نەخۆشەکان جوڵە و هێز و توانای ئەنجامدانی چالاکییە ڕۆژانەکان بە سەلامەتی بەدەست دەهێننەوە. ئامانجی بەرنامەکە ڕێگریکردنە لە شکانەکانی داهاتوو، باشترکردنی دۆخی جەستە، و گەڕاندنەوەی متمانە بە جوڵە.
لە ناوەندی ئێمە…
لە ناوەندی AwaHope، بەرنامەی بوژاندنەوەی ڕێکخراو و سەلامەت و تایبەت بۆ شکانی بڕبڕەی پشت پێشکەش دەکەین بە بەکارهێنانی تەکنیکە پێشکەوتووەکانی چارەسەری سروشتی و سەرپەرشتی پسپۆڕی کلینیکی. ئامانجمان پاڵپشتی چاکبوونەوە، سووککردنی ئازار، و یارمەتیدانی نەخۆشەکانە بۆ گەڕانەوە بۆ ژیانی ئاسایی خۆیان لەگەڵ جێگیری و دۆخێکی باشتر بۆ بڕبڕەی پشت و پاراستنی دڕکە پەتک.
